ابو القاسم سلطانى
278
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
آن خونريزى جراحات را قطع مىكند و در كتاب فلاحه النبطيه آمده است اگر برگ كوچك و تازه آن را با كمى از ريشه در آب جوشانده و زن در آن به نشيند در اختناق رحم سودمند و ضماد مخلوطى از برگ آن و برگ خرفه در درد مفاصل ، درد نقرس و تپش آن موثر است به ويژه اگر با كمى روغن گل سرخ مخلوط شود ( 5 * ) . گياه آن لاغرى مىآورد " حب القطن خيسفوج ( 6 * ) گويند و به پارسى پنبهدانه " و مقدار خوراك آن حدود 5 / 17 گرم است . براى گرده زيان دارد خمير بنفشه از زيان آن جلوگيرى مىنمايد و بدل آن حب الحرشف است ( انصارى : 7 * ) . در دوم گرم و خشك و دانه آن در دوم گرم و تر و گل آن گرم و تر و فرحبخش ، نوشيدن حدود 50 گرم از شربت گل در ابتداى جنون ، وسواس ، خفقان حاد و اختناق موثر و خوردن حدود 37 گرم از گل حالتى شبيه به مستى مىآورد و ضماد آن به تنهايى و يا با برگ تازه آن در آماس ، خارش ، تاول و سوختگى موثر است . ضماد پنبه سوخته كه خاكستر نشده باشد همين اثر را دارد و اگر بر عضو دردناك همچنين بر قيله الماء ( ورم بيضه Hydrocel ) پودر زنجبيل و زرنباد پاشيده و خوب بمالند و سپس پنبه را گرم نموده بر آن بسته مدتى بگذارند و باز نكنند موثر است و خوردن حدود 75 گرم از مغز پنبهدانه با دارچين و شكر در سردمزاجان و با سكنجبين در گرممزاجان نيروى جنسى را تقويت مىكند ( حكيم مومن ، عقيلى خراسانى و سلطان الحكماء : 8 * ) . در پزشكىنامه طرز تهيه شرپى ، پنبه هيدروفيل ، رفاده ، كمپرس ، بندهاى جراحى درج شده است ( 9 * ) . بايد توجه داشت اسامى هندى كپاس ، كپاس كپهول و بنوله كه در قرابادين كبير آمده است مربوط به Gossypium arboretum L . مىباشد . رجوع شود به واژهنامه كد 2588 . قسمت قابل مصرف : برگ ، پوست ريشه ، مغز دانه ، پنبه . تركيبات شيميائى : بتائين Choline , Betaine ، اسيد ساليسيليك ، اسيد اولهايك ، استو وانيلين ، سريل الكل ، گوسىپل Gossipetin , Gossypin , Gossycaerulin , Gossypurpurin , Gossyfulvin , Gossypol ، Carotenoids , Quercitin , Herbacitrin , Gossipitrin . پوست ريشه داراى يك نوع سزكوئى ترپن به نام Gossypol به مقدار 2 درصد مىباشد . در روغن دانه لينولئين 45 درصد ، اولهئين 30 درصد ، پالمىتين 20 درصد و استهآرين 1 درصد وجود دارد . خواص درمانى : قابض ، منقبضكننده رحم تببر ، ضد باكترى و ويروس .